Compostela cultura

Unha das noites máis máxicas do ano é aquela na que o solpor é máis tarde e o mencer máis cedo. A porta do verán, este 23 de xuño, é unha festa pagá dende a antigüidade. Se nos magostos, próximos á noite do Samaín, despediámonos do astro rei, agora é momento de dármoslle a benvida. Dende os poboadores celtas, a antiga Grecia e o imperio Romano até hoxe, a humanidade leva acendendo cacharelas coa esperanza de se limpar dos bruxedos.

Arde Compostela
E non habemos perder a oportunidade de chimpar por riba das cacharelas e gozar da compaña dos veciños e un bo anaco de pan de centeo cunha sardiña ou con chourizo... As oportunidades son moitas: 158 fogueiras, 101 no casco histórico e 57 nas parroquias, para queimar os meigallos.

Na praza de Aurelio Aguirre, en Conxo, haberá un campionato de ludochapa e máis xogos tradicionais para cativos (e non tan cativos) a partir das 18:00. Que é iso da ludochapa? Calquera xogo que se poida facer con chapas e taboleiros feitos con ese fin: carreiras, carreiras de obstáculos, golf, fútbol... As posibilidades son infinitas, e todo con material de refugallo. A partir das 20:00, gozaremos da presenza do contacontos Celso Sanmartín, coas súas historias para todos os públicos. Ás 22:30 prenderase a cacharela dos máis pequenos e ás 00:00, a grande, con algunha que outra sorpresa. Haberá sardiñada a partir das 22:00 horas.

Mentres tanto, no parque de San Xoán en Vista Alegre, que se inaugura ás 21:15, haberá tamén festa e sardiñada, e inchábeis para os rapaces entre as 18:00 e as 22:00, ademais da actuación dun dúo musical...

E en San Pedro, un dos barrios máis vivos na cidade, non han faltar as sardiñas, o churrasco e o viño, ademais da música dos Estalotes. Tamén o alto de Bonaval, a Algalia de Abaixo, a Praza do Matadoiro ou a Praza Irmán Gómez, son algúns dos puntos onde poderemos liberarnos do mal.

E a Gentalha do Pichel organiza tamén a súa cacharela na Praza da Peixaría Vella: nela, ademais da bebida e do chourizo, poderemos obter as nove herbas colleitas o día anterior, e gozar da foliada de agarrar as patas.

Tamén, enfronte do Centro Sociocultural da Trisca, onde celebran a súa III Semana Cultural (hoxe coa actuación de Trinke Trinke e a Aula de Teatro Ánxel Casal, de Arzúa) haberá "noite de meigas e cacharelas."

Ademais, a Federación Itaca organiza, como todos os anos, a súa peculiar cacharela na Carballeira de San Lourenzo, tras das piscinas. Chourizo, viño e música, ademais do boneco para queimar: este ano é un Ave Fénix, e en anos anteriores xa foron unha bota, un porco con ás, unha vaca, un helicóptero da policía, un demo e mesmo un Prestige de varios metros de longo. Non lonxe andarán Matarile coa súa Historia natural, dentro do Festival En Pé de Pedra.

Chimpos, cachos e outros ritos
Para limpármonos dos conxuros, cómpre saltar un número impar de veces (pero nin 1 nin 3) por riba da cacharela, cada vez dun lado. Aos nenos pásanos dos brazos da madriña ao padriño, e mesmo hai quen di que é máis efectivo saltar en coiro... O lume é un elemento purificador fondamente arraigado na nosa cultura (xa vimos os mitos relacionados co magosto), e tamén o é o da auga: esta á a noite para lavarmos a cara en auga de nove fontes para estarmos máis guapos, ou de que as mulleres con problemas para concebir vaian recibir as nove ondas do mar da Lanzada. Tamén é cando moitos namorados van buscar a herba namoradeira a unha das (moitas) fins do mundo que temos no país, Santo André de Teixido (como o Puck de Midsommer night's dream, de Shakespeare).

E non debemos esquecer a preparación dos cachos, un feixe de herbas que debemos recoller e deixar nun balde con auga toda a noite para lavar a cara mañá: a roseira, que ademais do arrecendo, ten propiedades tónicas e astrinxentes para a pel; o
fento macho (Dryopteris filix-max), que bota 'flores' a medianoite de San Xoán. As esporas do fento sempre foron consideradas (tamén no Ciprianillo) como demiños pequenos. É unha pranta velenosa, que actúa como paralizante muscular; o fiuncho (Foeniculum vulgare) protexe do mal de ollo, ten propiedades diuréticas e dixestivas, e úsase tamén para lavar os ollos e axudar á secrección do leite; a herba luisa (Lippia triphylla), tamén chamada verbena: o costume de que as mozas casadeiras a collesen nesta noite fixo que o nome se estendese a todas as celebracións nocturnas (utilizábase para facer moitos ritos e feitizos amorosos, e ten propiedades dixestivas); o hipérico, ou Herba de San Xoán (Hypericum perforatum), pericón, abeluria, espantademos... a crenza popular era que queimala na casa espantaba os demos, e ademais... "a herba de San Xoán limpa a cara de grans" (é cicatrizante, antiséptica, astrinxente, diurética e antidepresiva); a malva (Malva silvestris) serve para a tos, queimaduras, picaduras de abellas...; ao codeso (Cytisus purgans), piorno, xesta, retama... atribúenselle propiedades purgantes, diuréticas e tónicas para o corazón: era planta sagrada para os druídas celtas; o romeu (Rosmarinus officinalis) alecrín, rosmariño... é unha das prantas máxicas, utilízase para purificar e protexer: hai tempo queimábase cando había enfermos na casa, e cheirar a súa madeira conserva a xuventude, ademais de que a súa esencia é tónica, estimulante, cicatrizante, boa para o reúma e fai crece-lo pelo.
E como xa nos advertiu onte Marilar Aleixandre no Casino, presentando o seu 'Abecedario de árbores', non pode faltar o sabugueiro (Sambucus nigra), bieiteiro, saúco...Os froitos chámanse tamén uvas de bruxa. É bo para as inflamacións, é sudorífico e calma a tos. As propiedades intensifícanse cando San Xoán os bendice (nesta noite). É moi usado para espantar sapos e serpes. Tamén o croque (Digitalis purpurea), estralote ou estalote. Hai que andar con ollo, que é moi velenoso, aínda que teña propiedades cardiotónicas. Chamados luvas de fada nalgunhas culturas, pénsase que onde medran é onde bailan meigas as noites de lúa chea. A nogueira (Juglans regia), noceira, concheiro, que aparece en moitas receitas para curar as chagas do corpo (follas de nogueira con tres noces), é astrinxente e vermífuga. O torvisco (Daphne gnidium), trovisco, ou churvisco ten propiedades antiinflamatorias e purgantes moi enérxicas. É unha planta moi perigosa. Haberá lugares onde se poidan obter ramiños de prantas, pero o mellor é ir apañalas un mesmo.

Xa saben: de San Pedro a Conxo pasando polo Casco vello, achegándonos a Aríns, Amio ou Vista Alegre... ollo coas meigas! Esta é noite de falcatruadas en moitos puntos da nosa xeografía (San Xoán de Poio, en Pontevedra, onde os mozos andan ás "Cancelas" e lle rouban os carros aos veciños), pero tamén para curarse das enfermidades nas fendas da árbores,

• (27/08/2010) Mercado Atlántico de Creación Contemporánea
• (14/06/2010) Vive o verán ao aire libre
• (26/03/2010) Programa de viaxes e excursións
• (02/05/2010) Compostela Máxica toma a cidade